Natuurlijk
Nederland is het nog een relatief onbekend fenomeen: de natuurbegraafplaats. Een begraafplaats zonder hek er omheen, gewoon in een bos. Zowel Theo Veenstra van het Natuurlijk Dood Centrum (NDC) als Huub Kluijtmans van natuurbegraafplaats Bergerbos in St. Odiliënberg vertellen hierover.
Theo Veenstra, oprichter van het NDC, legt uit waar het natuurlijk begraven vandaan komt: “Natuurlijk begraven of groen begraven is overgewaaid uit Engeland. Daar was het een reactie op geboortewinkels die het “natuurlijk bevallen” promootten. Als je kiest voor natuurlijk bevallen, kun je ook kiezen voor natuurlijk begraven, op een natuurbegraafplaats. En inmiddels zijn er daar in Engeland al zo”n 400 van.”

Afwijken van de standaard
Veel uitvaartverzorgers komen met standaard pakketten. Niet iedereen weet daarom dat groen begraven ook mogelijk is. “Het NDC wil mensen helpen bij natuurlijk begraven. Wij geven advies en uiteindelijk willen we zo mensen helpen bij het maken van een eigen, passende keuze”, vertelt hij. Huub Kluijtmans vult hem aan: “Hoewel we in Nederland in veel opzichten vooruitstrevend zijn, zijn we bij onze uitvaartvoorzieningen vaak nog ouderwets. En de uitvaartverzekeraars en “verzorgers zijn daarin soms bepalend. Zij zijn immers degenen die de keuzemogelijkheden aanbieden. Als rouwende ben je vaak zo emotioneel dat je niet goed rationeel kunt kiezen. Als je dan niet alle mogelijkheden te horen krijgt, dan kies je daar vaak ook niet voor.”
Kluijtmans heeft inmiddels ruim twee jaar ervaring met groen begraven. Toen hij in 1998 het stuk bos kocht, had hij niet kunnen denken dat hij daar na vijf jaar een natuurbegraafplaats zou beginnen. Maar nadat hij ontdekte dat op het stuk bos de bestemming “begraafplaats” lag, is hij na een lange zoektocht met een van de eerste natuurbegraafplaatsen van Nederland begonnen. Kluijtmans: “Ik ben eerst nog bij de grote verzekeraars langs geweest, maar zij hadden geen belangstelling om het stuk land te kopen. Nadat ik contact had met de voorzitter van de Landelijke Organisatie Begraafplaatsen en zelf ben gaan kijken in Engeland, was ik overtuigd. Groen begraven is de mooiste manier van begraven.”
Wat is er dan zo bijzonder aan groen begraven? Veenstra: “Bij groen begraven ga je uit van de natuur en het milieu. Dat houdt in dat je een biologisch afbreekbare kist of lijkwade gebruikt. En het lichaam wordt niet zo diep begraven zodat het ontbindingsproces sneller verloopt.” Maar er komt nog meer bij kijken. Op de graven komen geen monumenten. Wel een houten kruis of een zwerfsteen. En het liefst helemaal niets. In elk geval altijd iets dat van de natuur is en ook door de natuur weer wordt opgenomen. “Het eventueel planten van een boom kan ook, maar dat moet wel passen”, legt Kluijtmans uit. “Op een natuurbegraafplaats is dat allemaal mogelijk. Bij ons dus geen standaard grafbedekking. Daar geven we advies over, zodat de mensen zich bewust zijn van hun keuze. Geen troep, laat de boel de boel, zeg ik dan.” Maar hoe vind je dan het graf weer terug? Kluijtmans: “De begraafplaats is ingedeeld in vakken. Alles wordt precies ingemeten en deze gegevens worden opgeslagen. Zo weten we waar een graf terug te vinden is. Maar het kan zijn dat je na een tijdje goed moet zoeken om het graf te vinden.”
Een natuurbegraafplaats is dan ook iets anders dan een groene begraafplaats. Een natuurbegraafplaats is in de eerste plaats een bos en in de tweede plaats een begraafplaats. Bij veel groene en parkachtige begraafplaatsen is dat andersom. Bovendien wordt op een natuurbegraafplaats niet geruimd, zijn de graven over het algemeen minder diep en liggen de lichamen boven en naast elkaar. Hierdoor wordt er minder “rendabel” met de ruimte omgegaan. Veenstra: “In Nederland gaan we er van uit dat we vol zitten. Maar dat is niet helemaal niet zo. Er is plaats voor iedereen. Helaas wordt door een taboe op de dood in Nederland nog weinig gedacht aan begraven in natuurlijke gebieden. Het is toch nog een raar idee om te picknicken in een bos dat ook een begraafplaats is.” Toch zijn de reacties van mensen positief. Vooral jongeren, natuurliefhebbers en milieubewuste mensen kloppen bij het NDC of Bergerbos aan. Kluijtmans: “Zowel mensen die zich oriënteren op hun begrafenis als mensen die toevallig langs fietsen en meer willen weten kloppen bij ons aan. Laatst was er een stel waarvan de man niets van groen begraven wilde weten en ook het bos niet in wilde gaan. Toen zijn vrouw hem overtuigde om te kijken hoe het was, kwam hij later met een volledig andere mening het bos uit.”

Persoonlijke begrafenissen
In Bergerbos worden overledenen uit het hele land begraven. En opvallend veel uit de randstad. De begrafenissen zijn elke keer weer anders. Kluijtmans: “Een paar weken geleden wilde een man zijn vrouw begraven in een wilgentenen mand. Op een bolderkar waar alle kleinkinderen op zaten, werd de mand het bos in gereden. De kinderen trokken de kar.” Midden in het bos is een openlucht afscheidsplek met afgezaagde boomstammen. De overledene ligt in het midden en iedereen zit er in een cirkel omheen. Je kunt als nabestaanden elkaar dus aankijken, anders dan in een kerk of afscheidsruimte waar je in rijen zit. “Alles kan bij ons: zingen, dansen, lachen, drinken”, vertelt Kluijtmans. “Vroeger was dat in Nederland ook gebruikelijk. De overledene was op een plek gekomen waar het beter was dan op aarde. Dat moest gevierd worden. Hoeveel mensen zeggen ook nu niet dat er na hun dood een stevige borrel gedronken moet worden. Doe dat dan ook en laat je samen goed gaan. Dan vergeet je het nooit meer en wordt je de dag erna ook niet met een kater wakker. Ik houd zelf niet van een standaard koffietafel waarbij er op de tijd moet worden gelet. Bij ons neem je de tijd, als je dat wilt. En als advies geef ik vaak dat mensen geen kistdragers hoeven te regelen. Geen lakeien in uniform, maar gewoon de familie zelf. Dat maakt het afscheid immers persoonlijker.”

Net als Lady Di
Zowel Veenstra als Kluijtmans zouden zelf ook groen begraven willen worden. En ze hopen dat meer mensen dat zullen doen. Veenstra: “Toen Lady Di in Engeland er voor koos om groen begraven te worden, steeg daarna het aantal natuurlijke begrafenissen met 300%. Ik hoop dat door het groeiende milieubewustzijn ook Nederlanders een natuurlijk einde aan hun leven willen geven. Je laat je nabestaanden dan niet achter met een mooi geglazuurde steen, maar draagt bij aan de natuur.” Kluijtmans is het met hem eens: “Je ligt niet begraven op een plek waar de ene steen nog mooier is dan de andere. Op een natuurbegraafplaats zijn de graven gelijk. Het is de natuur die het belangrijkste is.”

Meer informatie:
Het Nederlandse Natuurlijk Dood Centrum: www.natuurlijkdoodcentrum.org
Begraafplaats Bergerbos: www.natuurbegraafplaats.nl
Engelse informatie: www.naturaldeath.org.uk