Oosters Orthodox

August 11, 2006

Wake
De Oosters Orthodoxe kerk heeft speciale gebeden voor het verlaten van het lichaam door de ziel tijdens de dood. Als een persoon overlijdt, voert de kerk een speciale wake over het levenloze lichaam, traditioneel de parastasis of panikhida genaamd, welke beide ‘wacht’ of ‘gehele nacht-wake’ betekenen.
De begrafeniswake heeft als basis de vorm van een metten of morgendienst. Het begint met de normale Trisagion gebeden en het opzeggen van psalm 91, gevolgd door de speciale Grote Litanie voor de doden. Haleluja vervangt God is de Heer en leidt naar het zingen van de begrafenis troparion.
De troparion en de kontakion van de doden, net als de andere hymnen tijdens de begrafeniswake, overpeinzen de tragedie van de dood en de genade vanGod, en verzoeken om het eeuwige leven voor de persoon die "in slaap gevallen" is.

Gij enige Schepper Wie met grote wijsheid alle zaken genadevol ordend, en aan allen dat wat bruikbaar is, geef rust, O Heer, aan de ziel van Uw dienaar die slaapt, want hij heeft zijn vertrouwen aan U gegeven, onze Maker en Schepper en onze God.
(uit de Troparion)

Met de heiligen geef rust, O Christus, aan de ziel van Uw dienaar waar geen ziekte en verdriet meer zijn, noch het zuchten, maar eeuwig leven.
(uit de Kontakion)

De wake is de contemplatie van het tragische karakter van de dood, diens afschrikwekkende realiteit en diens macht als dat van de zonde en verwijdering van God. De realisatie van deze feiten is de absolute conditie voor de volledige waardering en viering van de wederopstanding van Christus en Zijn gift van het eeuwige leven aan de mensheid.
Zoals tegenwoordige de uitvaartdienst wordt gegeven, worden de Zaligverklaringen gesproken na het canon en de hymnen van St. Johannes, met gebedsverzen ertussen voor de dode. Er wordt voorgelezen uit 1 Tessalonicenzen (4:13-17). Het evenagelie waaruit wordt voorgelezen is dat van St. Johannes (5:24-30). Er wordt een preek gehouden waarna de mensen vertrekken, na het geven van hun ‘laatste kus’ met het zingen van het laatste uitvaartlied Eeuwige Herinnering.
Hierbij moet opgemerkt wordt dat dit lied een smeekbede is aan God om de doden te herinneren want volgens de Bijbel is het Gods ‘eeuwige geheugen’ wat de mens in leven houdt. Sheol, Hades, Hel of de Put is de conditie van het verlaten en vergeten zijn door God.
Oorspronkelijk was de begrafeniswake een voorbereiding tesamen met de liturgie; de laatste tijd is het meer en meer opgegaan in de uitvaartdienst zelf.

Gebeden
Er bestaan verschillende variaties, afhankelijk van plaats en tijd, maar o.h.a. wordt er gebeden als:
• onmiddellijk bij de dood van een Orthodox Christen. Er is een speciale rite voor het Verlaten van het Lichaam door de Ziel die uitgevoerd kan worden op het moment van overlijden.
• tijdens de periode tussen het overlijden en de begrafenis. Speciale diensten voor de overledene, bekend onder Panikhida, Parastas, Pomen, Menmosyno, etc., worden gehouden als het tijdstip van de uitvaartdienst dichterbij komt. In sommige tradities wordt de Heilige Liturgie vaak gehouden op de ochtend van de begrafenis, waarbij dan de uitvaartdienst wordt gehouden in de voorgaande nacht. Een korte Panikhida, soms een Litya genoemd, wordt gehouden op de begrafenis zelf, gevolgd door gebeden om het graf te ‘verzegelen’.
• op de 3e, 9e en 40e dag na het overlijden. Wederom wordt er een Panikhida gehouden op deze dagen. Een Panikhida mag trouwens op elk geschikt moment uitgevoerd worden. De ‘officiële’ 40 dagen van rouw na de dood van een dierbare is een zeer oude traditie die ook bij andere tradities voorkomt. Vergelijkbaar is bijv. de Shiva uit de Joodse traditie (zie aldaar).
• na 6 maanden en op de jaarlijkse sterfdag wordt er gewoonlijk een Panikhida gehouden. Veel Orthodox Christenen houden een Panikhida elk jaar op de sterfdag van hun dierbaren, waarbij ze in weze de geboorte vieren in het eeuwige leven.
• op elk geschikt moment. Veel mensen vieren bijv. een Panikhida op dagen die geassocieerd worden met de overledene, zoals diens geboortedag, trouwdag, etc. Het is ook gebruikelijk om zulke diensten te houden tijdens de wijding van het kruis dat geplaatst wordt op het graf, samen met speciale gebeden ter zegening.
• op door de kerk aangewezen ‘Herdenkings Zaterdagen’. Er zijn er vijf elk jaar die gewijd zijn aan de overledenen. Op deze Zaterdagen is het gebruikelijk om de Heilige Liturgie te vieren gevolgd door een Panikhida voor alle overleden gelovigen.
• op de Tweede dinsdag na Heilig Pascha (Pasen). Deze dag staat bekend als Dag der Vreugde en is het traditionele tijdstip om de graven van dierbaren te bezoeken, verzoeken om zegening van hun graven, en het bidden en houden van diensten voor hun rust. In veel plaatsen vindt dit tegenwoordig plaats op de zondag na Heilig Pascha, St. Thomas zondag. In sommige plaatsen vindt het plaats samen met Herdenkingsdag diensten.
• in de dagelijkse gebeden. Tijdens de Avondgebeden die Orthodox Christenen elke dag opzeggen, zijn er speciale herdenkingen voor de overledenen.
• bij elke Heilige Liturgie. In veel parochies bestaat de mogelijkheid om namen van overledenen toe te voegen aan een speciale lijst ter herdenking op deze tijdstippen. Soms wordt er een speciale Litanie voor de Overledenen toegevoegd aan de liturgie. Tenslotte neemt, ter voorbereiding van het eucharistisch brood, de priester eerst stukjes brood die elk staan voor één van de overleden gelovigen en plaatst die op de diskos -een speciale schaal. Als de priester elk stukje brood verwijdert noemt hij de naam van een overleden individu, gewoonlijk van een lijst met namen die bij aanvang van de liturgie is gegeven.

Er zijn kleine variaties in de wijze waarop Orthodoxe Christenen op verschillende plaatsen en op verschillende tijdstippen bidden voor hun doden maar het hierboven beschrevene is redelijk universeel binnen de Orthodoxe kerk.
Er bestaan nog meer gebruiken die door Orthodoxe Christenen wordt uitgevoerd tijdens de diensten. Sommige van hen bijv. bereiden een speciale schotel van gekookt graan en honing -en vaak andere ingrediënten- die symbool staat voor een nieuw leven, en brengen deze naar de kerk voor de viering van een Panikhida.

Tags: christelijk